تقسیط مهریه چگونه است؟ شرایط اعسار و نحوه قسط‌ بندی

تقسیط مهریه یکی از مهم‌ ترین موضوعات حقوق خانواده است که زمانی مطرح می‌ شود که زوج توان پرداخت یکجای مهریه را ندارد. بسیاری از افراد با سوالاتی مانند نحوه قسط بندی مهریه، شرایط اعسار و محاسبه اقساط مهریه در دادگاه روبه‌ رو هستند. در این مقاله از بهترین وکیل شیراز به بررسی کامل قوانین تقسیط مهریه، مدارک لازم و عواقب عدم پرداخت اقساط می‌ پردازیم.

تقسیط مهریه چیست؟

تقسیط مهریه به معنای تقسیم پرداخت مهریه به صورت اقساطی است که در مواردی اعمال می شود که زوج (مرد) توانایی پرداخت یکجای مهریه را نداشته باشد. بر اساس قوانین ایران، مهریه دینی بر عهده زوج است و زن می تواند هر زمان آن را مطالبه کند. اگر زوج پس از محکومیت به پرداخت مهریه، ادعای ناتوانی مالی (اعسار) کند، دادگاه می تواند با بررسی وضعیت مالی او، مهریه را به اقساط تقسیم نماید. این فرآیند معمولاً پس از صدور حکم محکومیت مهریه آغاز می شود و زوج فرصت دارد ظرف مدت معین (معمولاً تا ۳۰ روز پس از ابلاغ اجراییه) دادخواست اعسار تقدیم کند.

در صورت پذیرش اعسار، دادگاه پیش قسط (مبلغ اولیه نقدی) و اقساط ماهیانه یا دوره ای تعیین می کند تا تعادلی بین حقوق زوجه و توان مالی زوج برقرار شود. این روش از فشار مالی بیش از حد بر زوج جلوگیری می کند و همزمان حق زوجه را حفظ می نماید.

عوامل موثر بر تقسیط مهریه

عوامل متعددی بر تصمیم دادگاه در خصوص تقسیط مهریه تأثیرگذار هستند. مهم ترین این عوامل شامل وضعیت مالی زوج، درآمد ماهیانه او، هزینه های ضروری زندگی و افراد تحت تکفل، میزان کل مهریه و شرایط اقتصادی کلی است. دادگاه معمولاً استعلام اموال زوج (مانند حساب های بانکی، املاک و نقل و انتقالات اخیر) را انجام می دهد تا ادعای اعسار را بررسی کند.

همچنین، دفاعیات زوجه در مورد نیازهای مالی خود و وضعیت اقتصادی او در تعیین میزان اقساط نقش دارد. در مواردی که زوج کارمند باشد، بخشی از حقوق او (تا یک چهارم برای متأهل و یک سوم برای مجرد) قابل توقیف است. شرایط بازار، تورم و تغییرات قیمت سکه نیز می تواند در تعدیل اقساط مؤثر باشد.

برای مطالعه بیشتر: اجرای قانون 14 سکه مهریه مصوبه 1404

اعتراض به رای دادگاه برای تقسیط مهریه توسط طرفین

هر یک از طرفین (زوج یا زوجه) می توانند به رای دادگاه در خصوص تقسیط مهریه اعتراض کنند. اعتراض معمولاً از طریق تجدیدنظرخواهی ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ رای بدوی انجام می شود. زوجه ممکن است به دلیل ناکافی بودن اقساط یا پیش قسط اعتراض کند و درخواست افزایش آن را داشته باشد، در حالی که زوج می تواند به دلیل فشار مالی بیش از حد، تقاضای کاهش اقساط نماید.

دادگاه تجدیدنظر با بررسی مجدد مدارک، وضعیت مالی طرفین و عوامل اقتصادی، رای را تأیید، نقض یا تعدیل می کند. در مرحله تجدیدنظر، امکان ارائه مدارک جدید یا استشهادیه اضافی وجود دارد تا عدالت بهتر رعایت شود. برای اطلاعات دقیق تر میتوانید با یک وکیل مهریه در ارتباط باشید.

شیوه محاسبه اقساط مهریه توسط دادگاه

محاسبه اقساط مهریه توسط دادگاه بر اساس قانون اعسار و بدون فرمول ثابت انجام می شود و اختیار اصلی با قاضی است. دادگاه معمولاً پیش قسط (مبلغ اولیه نقدی، اغلب بین ۳ تا ۱۰ سکه یا معادل آن) تعیین می کند و مابقی را به اقساط ماهیانه یا چندماهه تقسیم می نماید. ملاک کلی، عدم تجاوز اقساط از یک چهارم درآمد ماهیانه زوج (برای متأهل) یا یک سوم (برای مجرد) است تا معاش ضروری او تأمین شود.

عوامل مؤثر شامل درآمد زوج، هزینه های زندگی، تعداد افراد تحت تکفل و میزان مهریه است. در عمل، اقساط ممکن است سالی یک سکه یا بیشتر/کمتر باشد و دادگاه با توجه به شرایط پرونده تصمیم می گیرد. اگر وضعیت مالی تغییر کند، امکان درخواست تعدیل (کاهش یا افزایش) اقساط وجود دارد.

مجازات عدم پرداخت اقساط مهریه

عدم پرداخت اقساط تعیین شده توسط دادگاه می تواند عواقب قانونی جدی داشته باشد. اگر زوج بدون عذر موجه اقساط را نپردازد، زوجه می تواند درخواست جلب او را از طریق اجرای احکام مطرح کند. طبق قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی، عدم پرداخت دین مالی (از جمله اقساط مهریه) می تواند منجر به حبس شود، مگر اینکه اعسار مجدد اثبات گردد یا زوجه رضایت دهد. همچنین، توقیف اموال، حساب های بانکی و ممنوع الخروجی زوج امکان پذیر است.

در موارد مهریه بیش از ۱۱۰ سکه، حبس تنها تا سقف معادل ۱۱۰ سکه اعمال می شود و مازاد بر اساس تمکن مالی پیگیری می گردد. بنابراین، رعایت دقیق اقساط ضروری است تا از پیگرد قانونی جلوگیری شود.

پرداخت اقساط مهریه بعد از فوت زوج

پس از فوت زوج، مهریه همچنان دینی بر عهده او محسوب می شود و باید از محل ماترک (اموال باقی مانده) پرداخت گردد. مهریه از دیون ممتاز است و اولویت پرداخت آن بر سهم الارث ورثه دارد؛ ابتدا هزینه کفن و دفن، سپس مهریه و سایر دیون پرداخت می شود و مابقی بین ورثه تقسیم می گردد. ورثه مسئول پرداخت مازاد بر ماترک نیستند، مگر اینکه خود رضایت دهند. زوجه می تواند مهریه را از طریق اجرای ثبت یا دادگاه به طرفیت ورثه مطالبه کند.

اگر ماترک کافی نباشد، بخشی از مهریه ممکن است پرداخت نشود. اقساط تعیین شده پیش از فوت نیز از ترکه ادامه می یابد و ورثه موظف به ادامه پرداخت نیستند مگر از محل اموال متوفی.

مدارک لازم برای اعسار از پرداخت مهریه

برای تقدیم دادخواست اعسار از پرداخت مهریه، مدارک زیر ضروری است: دادنامه محکومیت به پرداخت مهریه، استشهادیه محلی (شهادت حداقل دو شاهد آگاه از وضعیت مالی زوج)، صورت کامل اموال منقول و غیرمنقول، گواهی بانک مبنی بر موجودی حساب ها، فهرست نقل و انتقالات اموال در یک سال گذشته، مدارک هویتی (شناسنامه و کارت ملی) و سند ازدواج.

فرم های مربوط به صورت اموال و نقل و انتقالات معمولاً از دفاتر خدمات قضایی قابل دریافت است. ارائه این مدارک برای اثبات ادعای ناتوانی مالی الزامی است و نقص در آن ها می تواند منجر به رد درخواست شود.

تقسیط مهریه راهکاری قانونی برای حفظ حقوق زوجه و جلوگیری از فشار بیش از حد مالی بر زوج است. این فرآیند با اثبات اعسار آغاز می شود و دادگاه با توجه به عوامل مختلف، اقساط عادلانه تعیین می کند. رعایت دقیق اقساط ضروری است زیرا عدم پرداخت می تواند عواقب سنگینی مانند جلب یا توقیف اموال به همراه داشته باشد. در موارد فوت زوج نیز، مهریه از ماترک پرداخت می شود و اولویت دارد.

توصیه می شود برای پیگیری این امور، از مشاوره حقوقی متخصص استفاده شود تا فرآیند به درستی انجام گیرد و حقوق طرفین حفظ گردد.